راهنمای جامع آزمون ظروف شیشه‌ای اپال بر اساس استاندارد


17261INSO

ظروف شیشه‌ای اپال (Opal Glassware) که در میان مصرف‌کنندگان به نام تجاری «آرکوپال» نیز شناخته می‌شوند، از پرکاربردترین ظروف غذاخوری خانگی و هتلی به شمار می‌روند. این محصولات با ظاهر مات و شیری‌رنگ، خواص فیزیکی ممتازی از جمله سبکی وزن، نشکن بودن نسبی و پایداری دمایی بالا دارند. استاندارد ملی ایران به شماره INSO 17261 مرجع ارزیابی کیفیت، دوام مکانیکی و ایمنی بهداشتی ظروف اپال در کشور است.

تولید نامرغوب ظروف اپال ممکن است باعث شکست ناگهانی در ماکروویو، پریدگی لبه‌ها، کدر شدن در ماشین ظرفشویی و حتی مهاجرت یون‌های شیمیایی به مواد غذایی گردد. از این رو، ارزیابی آزمایشگاهی این ظروف پیش از ورود به بازار مصرف الزامی است.

ساختار شیشه‌های اپال؛ تلفیق ظرافت شیشه و مقاومت سرامیک

شیشه اپال در واقع نوعی شیشه کدر یا شیشه-سرامیک (Glass-Ceramic) است که از طریق افزودن موادی مانند فلوریدها یا ترکیبات فسفاته تولید می‌شود. این ترکیبات بلورهای بسیار ریزی درون ماتریس شیشه ایجاد کرده که نور را پراکنده می‌کنند و باعث رنگ سفید و مات زیبای آن می‌شوند.

علاوه بر جنبه زیبایی‌شناختی، ظروف اپال فرآیند حرارت‌دهی کنترل‌شده‌ای (Tempering) را پشت سر می‌گذارند که سطح آن‌ها را در برابر تنش‌های فشاری و ضربه چندین برابر مقاوم‌تر از شیشه‌های عادی سودالایم می‌سازد.

مهم‌ترین آزمون‌های استاندارد INSO 17261 در آزمایشگاه

ارزیابی تخصصی کیفیت ظروف اپال در آزمایشگاه کنترل کیفیت شامل بررسی پارامترهای زیر است:

۱. آزمون مقاومت در برابر شوک حرارتی (Thermal Shock Resistance)

یکی از ویژگی‌های بنیادین ظروف اپال، امکان انتقال مستقیم از فریزر به مایکروویو یا فر است. در این آزمون، نمونه‌ها تا دمای استاندارد حرارت دیده و به صورت ناگهانی درون حمام آب سرد غوطه‌ور می‌شوند. عدم ایجاد هرگونه ترک سطحی، لب‌پریدگی یا شکستن ظرف، نشان‌دهنده توزیع یکنواخت تنش و کیفیت فرآیند تمپرینگ است.

۲. آزمون قابلیت استفاده در مایکروویو (Microwave Safe Testing)

ظروف غذاخوری اپال نباید تشعشعات امواج مایکروویو را به خود جذب کنند؛ جذب گرما توسط ظرف می‌تواند موجب داغ شدن خطرناک آن یا شکست ساختاری شود. در این آزمون بر اساس استانداردهای مکمل مانند EN 15284، افزایش دمای خود ظرف در مقایسه با آب داخل آن و پایداری ابعادی و شیمیایی آن مورد سنجش دقیق قرار می‌گیرد.

۳. آزمون دوام در برابر شست‌وشو در ماشین ظرفشویی (Dishwasher Resistance)

شوینده‌های ماشین ظرفشویی بسیار قلیایی بوده و دمای آب شست‌وشو بالاست. در این بررسی، ظروف طی چرخه‌های مداوم شست‌وشوی آزمایشگاهی قرار می‌گیرند. هرگونه مات‌شدگی، زبر شدن سطح لعاب، خش‌پذیری یا کم‌رنگ شدن طرح‌ها و دکورهای چاپ‌شده بر روی ظروف اپال مردود تلقی می‌شود.

۴. آزمون مقاومت در برابر ضربه مکانیکی (Impact & Chipping Resistance)

ظروف اپال به دلیل کاربرد مداوم در منازل و رستوران‌ها، باید در برابر برخورد قاشق، چنگال و لبه‌های دیگر مقاوم باشند. با استفاده از آونگ پاندولی ضربه، استحکام لبه‌ها (Rim Impact) و مرکز بشقاب‌ها سنجیده شده و مقاومت آن در برابر لب‌پریدگی به اثبات می‌رسد.

۵. آزمون رهایش فلزات سنگین و سلامت تماس با غذا (Food Contact Safety)

تزیینات روی ظروف، رنگ‌های دکورال و ساختار شیشه نباید مواد زیان‌آور آزاد کنند. در آزمون رهایش شیمیایی طبق استانداردهای INSO 3081 و ISO 6486، نمونه‌ها در معرض اسید استیک ۴ درصد قرار گرفته و میزان آزادسازی سرب و کادمیوم با دستگاه جذب اتمی بررسی می‌گردد.

۶. بررسی عیوب ظاهری و کیفیت پرداخت سطحی

ظرف استاندارد اپال باید سطحی کاملاً صاف، صیقلی، همگن و فاقد ناخالصی داشته باشد. وجود حباب‌های گازی درشت، پلیسه، تاب‌خوردگی لبه و تیرگی‌های موضعی در بافت شیشه ارزیابی و دسته‌بندی می‌شوند.